राष्ट्रिय चिया दिवस, २०८३

राष्ट्रिय चिया दिवस, २०८३ को आधारभूत तथ्य:

• नेपालमा प्रत्येक वर्षको वैशाख १५ गते 'राष्ट्रिय चिया दिवस' मनाइन्छ,
• संस्करण: ३०औँ राष्ट्रिय चिया दिवस
• मूल नारा: "स्वस्थ चिया, दिगो बजार, समृद्ध नेपालको आधार"
• ३०औँ राष्ट्रिय चिया दिवसको औपचारिक कार्यक्रम सूर्योदय नगरपालिका, फिक्कल, इलाममा आयोजना गरिएको;
  • कार्यक्रमको प्रमुख आकर्षणको रुपमा विभिन्न ७ वटा विधामा उत्कृष्ट चिया कृषक, उद्योग तथा सहकारीहरूलाई सम्मान गरिने र टि च्याम्पियन प्रतियोगिताका विभिन्न ५ वटा विधाका उत्कृष्ट चिया उत्पादकलाई पुरस्कृत गरिने,
• नेपालमा राष्ट्रिय चिया दिवस मनाउन सुरुवात: वि.सं. २०५४ वैशाख १५

चिया सम्बन्धी विविध जानकारीहरू:

• चियाको उत्पत्ति भएको देश: चीन 
• सबैभन्दा बढी उत्पादन गर्ने देश: चीन
• चियाको वैज्ञानिक नाम: Camellia sinensis
• पानीपछि विश्वमा सबैभन्दा बढी पिइने पेय पदार्थ: चिया 
• संयुक्त राष्ट्र संघद्वारा मे २१ लाई आधिकारिक रूपमा चिया दिवस घोषणा गरिएको,
• नेपालमा सर्वप्रथम चिया भित्राउने व्यक्ति: बडाहाकिम गजराज सिंह थापा (उनले वि.सं. १९२० मा इलाममा पहिलो पटक चिया रोपेका,)
• नेपालको पहिलो चिया बगान: इलाम चिया कमान (वि.सं. १९२० मा स्थापित,)
• नेपालको निजी स्तरको पहिलो चिया बगान: बुधकरण चिया बगान (वि.सं. २०१६ मा स्थापित,)
• नेपालको पहिलो चिया प्रशोधन कारखानाको स्थापना: वि.सं. २०३५ मा इलाममा 
• "नेपाल चिया विकास निगम"को स्थापना: वि.सं. २०२३ असोज २३
• "राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्ड"को स्थापना: वि.सं. २०५० जेष्ठ २०
• चिया क्षेत्र घोषणा: वि.सं. २०३९ सालमा तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले पूर्वाञ्चलका ५ जिल्ला (झापा, इलाम, पाँचथर, धनकुटा र तेह्रथुम) लाई 'चिया क्षेत्र' घोषणा गरेका,
• नेपालको पहाडी जिल्लामा उत्पादन हुने चियाको प्रमुख प्रकार: अर्थोडक्स (Orthodox) चिया
• नेपालको तराईका जिल्लामा उत्पादन हुने चियाको प्रमुख प्रकार: सिटिसी (CTC) चिया
• चिया खेतीका लागि आवश्यक वातावरणीय अवस्था:
  • हावापानी: वार्षिक १२०० देखि १५०० मि.मि. वर्षा र १२ देखि ३० डिग्री सेल्सियस तापक्रम,
  • माटो: प्रशस्त प्राङ्गारिक पदार्थ भएको, पानी नजम्ने र ४.५ देखि ५.५ pH मान,
  • उचाइ: सिटिसीका लागि ५००–१००० मिटर र अर्थोडक्सका लागि १०००–२००० मिटरको उचाइ,
• चियाका प्रकारहरू (प्रशोधनका आधारमा): ह्वाइट टी (White Tea), ग्रीन टी (Green Tea), ओलाङ टी (Oolong Tea) र ब्ल्याक टी (Black Tea)
• नेपालमा मुख्यतया ३ प्रजातिका चिया खेती गरिन्छ: आसामी (Camelia asamica), कम्बोडियाली (Camelia asamica spp lasiocalyx) र चिनियाँ (Camellia sinensis)

नेपालको चिया क्षेत्रको पछिल्लो तथ्याङ्क (आ.व. २०८१/८२):