राणाकालपछिको राजनीतिक विकासक्रम

पृथ्वीनारायण शाह गोर्खाका राजा भएका समयमा भारतमा इस्ट इण्डिया कम्पनीको नाममा अंग्रेज सरकारको स्थापना र विस्तार हुँदै थियो। त्यतिबेला विगतको एकीकृत नेपाल विभिन्न कारणहरूले बाइसे र चौबिसे राज्यमा विभाजित भई आपसमा शत्रुतापूर्ण व्यवहार र युद्धमा सीमित भएको थियो । एकातर्फ देशको राष्ट्रिय अखण्डता संकटमा परेको थियो भने अर्कातर्फ आर्थिक विकास पनि अवरुद्ध भएको थियो। यस्तो चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा पृथ्वीनारायण शाहले राष्ट्रिय एकीकरणको श्रीगणेश गरी एकीकृत आधुनिक नेपालको स्थापना गरे । नेपालको एकीकरणका लागि उनले सफल कूटनीति, रणनीति र युद्धनीति अपनाए। तर, सुगौली सन्धिपछि एकीकरणको आन्दोलन रोकियो। त्यसपछि दरबारभित्र षड्यन्त्र सुरु भयो र कोतपर्वपछि जङ्गबहादुरले राणाशासनको स्थापना गरे । आधुनिक नेपालको राजनीतिक इतिहासको विकास राणाशासनविरुद्धको आन्दोलनबाट सुरु हुन्छ। वि.सं. २००७ साल असोज ७ र ८ गते भारतको बैरगनियामा भएको नेपाली कांग्रेसको सम्मेलनले नेपालमा राणाशासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने निर्णय गर्‍यो । त्यसअनुसार २००७ साल कात्तिक २५ गतेदेखि मातृकाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा नेपाली कांग्रेसले सशस्त्र संघर्ष सुरु गर्‍यो। अन्ततः, २००७ साल फागुन ४ गते राजा त्रिभुवन परिवारसहित नेपाल फर्केपछि, फागुन ७ गते शाही घोषणाद्वारा नेपालमा प्रजातन्त्रको स्थापना भयो ।