चौबिसी राज्यहरू

• नेपालको एकीकरण हुनुभन्दा अगाडि गण्डकी प्रदेशको भूगोलमा रहेका २४ वटा स-साना स्वतन्त्र राज्यहरूको समूहलाई चौबीसी राज्य भनिन्छ,
• स्थापना: १४औँ र १५औँ शताब्दीतिर विशाल खस-मल्ल साम्राज्य र नेपाल मण्डलको केन्द्रीय शक्ति कमजोर भएपछि यी राज्यहरू अस्तित्वमा आएका,
• भौगोलिक क्षेत्र: पूर्वमा त्रिशूली नदीदेखि पश्चिममा राप्ती (रिवाति) नदी वरपरको पहाडी भू-भाग
• भौगोलिक विस्तार: यो क्षेत्र मुख्यतया हालको गण्डकी प्रदेश र लुम्बिनी प्रदेशको केही भागमा फैलिएको,
• चौबीसी राज्यहरू भित्र मुख्यतया निम्न २४ राज्यहरू पर्दथे: प्युठान, अर्घा, खाँची, गुल्मी चारपाला, धुर्कोट, इस्मा, मुसिकोट (वल्लो), गलकोट, पर्वत, कास्की, लमजुङ, तनहुँ, रिसिङ, घिरिङ, ढोर, सतहुँ, गह्रौँ, भीरकोट, नुवाकोट (पल्लो), पैयूँ, पाल्पा, रामपुर, विनायकपुर र बलिहाङ
• विशेष जानकारी (नझुक्किनु होला है!) : गण्डकी क्षेत्रकै भूगोलभित्र रहे पनि गोरखा र मुस्ताङ राज्यलाई चौबीसी राज्यहरूभित्र गणना गरिँदैनथ्यो, यी छुट्टै स्वतन्त्र राज्यका रूपमा रहेका,
• शक्तिशाली राज्य (त्रि-शक्ति): चौबीसी राज्यहरूमध्ये पाल्पा, पर्वत र लमजुङ सबैभन्दा शक्तिशाली र यिनीहरुलाई संयुक्त रुपमा 'त्रि-शक्ति' भनिन्थ्यो,
• शासन वंश: यी राज्यहरूमा मुख्यतया सेन, शाह, शाही र मल्ल वंशका राजाहरूले शासन गर्दथे,
• जातीय विविधता: बाइसी राज्यहरू खस जातिको बाहुल्यता भएका राज्यहरू थिए भने चौबीसी राज्यहरूमा स्थानीय खसेत्तर जातिहरूको (मगर आदि) ठूलो बसोबास,
• धेरैजसो चौबीसी राज्यहरू वि.सं. १८४० को दशकमा एकीकृत नेपालमा गाभिएका थिए भने पाल्पा वि.सं. १८६१ मा अन्तिम पटक एकीकरण भएको,

चौबीसी राज्यहरू, तिनका संस्थापक र स्थापना कालको विवरण: