महानगरपालिका, उप-महानगरपालिका र नगरपालिकाको वर्गीकरण

• स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ को दफा ८ ले नगरपालिका, उपमहानगरपालिका र महानगरपालिका घोषणा गर्नका लागि आवश्यक पर्ने जनसंख्या, आयस्रोत र पूर्वाधार सम्बन्धी मापदण्डहरूको विस्तृत व्यवस्था गरेको,

१.) नगरपालिका (Municipality):

• स्थायी बासिन्दा (जनसंख्या):
  • हिमाली जिल्लाको हिमाली क्षेत्रमा: कम्तीमा १० हजार
  • हिमाली जिल्लाको पहाडी क्षेत्र र पहाडी जिल्लामा: कम्तीमा ४० हजार
  • भित्री मधेशका जिल्लामा: कम्तीमा ५० हजार
  • तराईका जिल्लामा: कम्तीमा ७५ हजार
  • काठमाडौं उपत्यकाका जिल्लामा: कम्तीमा १ लाख
• आन्तरिक आय: पछिल्लो ५ वर्षको औसत वार्षिक आन्तरिक आय हिमाली क्षेत्रको भए कम्तीमा १ करोड रुपैयाँ र अन्य जिल्लाको भए कम्तीमा ३ करोड रुपैयाँ भएको हुनुपर्ने,
• पूर्वाधार र शहरी सुविधा:
  • सडक, सडक पेटी, विद्युत, खानेपानी र सञ्चारको न्यूनतम सुविधा,
  • फोहोरमैला व्यवस्थापन र ल्याण्डफिल साइटको उचित प्रबन्ध,
  • प्रत्येक वडामा खुला क्षेत्र तथा पार्क वा उद्यान भएको,
  • कम्तीमा २५ शय्याको अस्पताल सुविधा,
  • यात्रु विश्रामस्थल र सार्वजनिक शौचालय सहितको बसपार्क,
  • बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सेवा र सामुदायिक भवन तथा सभाहल,
  • बजार क्षेत्र, पशु वधशाला, शवदाह स्थल र खेलमैदान भएको,
  • नगर गुरुयोजना तयार भएको हुनुपर्ने,

२.) उपमहानगरपालिका (Sub-Metropolitan City):

• स्थायी बासिन्दा: कम्तीमा २ लाख स्थायी बासिन्दा भएको,
• आन्तरिक आय: पछिल्लो ५ वर्षको औसत वार्षिक आन्तरिक आय कम्तीमा २५ करोड रुपैयाँ भएको,
• पूर्वाधार र शहरी सुविधा:
  • कम्तीमा १०० शय्याको एक अस्पताल सहित कुल २०० शय्याको अस्पताल सुविधा,
  • नगरभित्रका प्रमुख सडकहरू पक्की भएको,
  • राष्ट्रिय स्तरको रङ्गशाला, व्यायामशाला र कभर्ड हल भएको,
  • उच्चस्तरीय शिक्षा तथा प्राविधिक शिक्षाको सुविधा भएको,
  • फोहोरमैला प्रशोधन तथा व्यवस्थापन प्रणाली र सार्वजनिक उद्यान,
  • आधुनिक पशु वधशाला र व्यवस्थित शवदाह स्थल,
  • सार्वजनिक प्रयोगका स्थल र भवनहरू अपाङ्गतामैत्री भएको,
  • पर्यटकीय स्तरको होटल, मोटल तथा रिसोर्ट भएको,

३.) महानगरपालिका (Metropolitan City):

महानगरपालिकाका लागि सबैभन्दा उच्च मापदण्डहरू तोकिएका छन्:

• स्थायी बासिन्दा: कम्तीमा ५ लाख स्थायी बासिन्दा भएको,
• आन्तरिक आय: पछिल्लो ५ वर्षको औसत वार्षिक आन्तरिक आय कम्तीमा १ अर्ब रुपैयाँ भएको,
• पूर्वाधार र शहरी सुविधा:
  • सडक: कुल सडक लम्बाइको कम्तीमा ७५ प्रतिशत सडकहरू पक्की भएको,
  • यातायात: टर्मिनल सहितको बसपार्क, पार्किङ सुविधा, सब-वे, सडक पेटी र अपाङ्गतामैत्री शहरी सार्वजनिक परिवहन सेवा,
  • स्वास्थ्य: विशेषज्ञ सेवा सहितको अस्पताल, १०० शय्याको कम्तीमा एक साधारण अस्पताल सहित कुल ५०० शय्याको अस्पताल सुविधा,
  • शिक्षा: स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययन संस्था र प्राविधिक शिक्षालय भएको,
  • खेलकुद र बजार: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको रङ्गशाला र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको व्यापारिक प्रदर्शनी स्थल तथा सभाहल,
  • पर्यटन र संस्कृति: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको होटल सुविधा, संग्रहालय, नाचघर र सिर्जना ग्यालेरीहरू,
  • अन्य: अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलसँगको आवागमनमा सहज पहुँच, सपिङ मलहरू, व्यवस्थित तरकारी तथा फलफूल बिक्री केन्द्र, पर्याप्त मनोरञ्जन स्थल, बाल उद्यान र ज्येष्ठ नागरिक मनोरञ्जन स्थल भएको,
  • आफ्नो क्षेत्रभित्र रहेका विशेष महत्त्वका सम्पदाहरूको संरक्षण र शहरी हरियाली तथा सौन्दर्य भएको हुनुपर्ने,