Ghoksewa

  • HOME (current)
  • ABOUT
  • FEATURES
  • REVIEWS
  • BLOG
  • DOWNLOAD
  • CONTACT
  • Install Now
Others

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको संविधान, २०१९

  • Ajnabee Khadka
  • March 20, 2026
  • 848

नेपालको संवैधानिक इतिहासमा नेपालको संविधान, २०१९

Constitution of Nepal, 2019 in the Constitutional History of Nepal
  • नेपालको संवैधानिक इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म (करिब ३० वर्ष) चलेको संविधान,
  • राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाहद्वारा वि.सं. २०१७ सालमा संसदीय व्यवस्था भङ्ग गरी पञ्चायती व्यवस्थाको सुरुवात गरेपछि यो संविधान वि.सं. २०१९ साल पुस १ गते जारी गरिएको,
  • आधार: दलविहीन प्रजातान्त्रिक पञ्चायत प्रणालीमा आधारित
  • संरचना: २० भाग, ९७ धारा र ६ अनुसूची
  • संशोधन: यस संविधानमा जम्मा ३ पटक संशोधन भएको,
  • यस संविधानले सम्पूर्ण राजनीतिक दलहरूलाई प्रतिबन्ध लगाउँदै 'निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था' लाई देशको मूल राजनीतिक प्रणाली बनाएको,
  • यसै संविधानमार्फत नेपाललाई ऐतिहासिक रूपमा पहिलो पटक औपचारिक 'हिन्दु अधिराज्य' (Hindu Kingdom) घोषणा गरिएको,

नेपालको संविधान, २०१९ का विस्तृत व्यवस्थाहरू र विशेषताहरू:

प्रमुख विषय व्यवस्थाको विवरण
राज्यको स्वरूप र धर्म
  • नेपाललाई एक स्वतन्त्र, अविभाज्य र सार्वभौमसत्ता सम्पन्न हिन्दू संवैधानिक राजतन्त्रात्मक राज्य (Hindu constitutional monarchy) का रूपमा घोषणा गरिएको,
मौलिक कर्तव्य र हक (भाग ३)

यस संविधानले नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक "मौलिक कर्तव्य" लाई पनि संविधानमा समावेश गरेको;

  • कर्तव्य: राष्ट्रप्रति निष्ठा र वफादारी राख्नु, कानूनको मर्यादा राख्नु र संविधानको पालना गर्नु नागरिकको मूल कर्तव्य तोकिएको,
  • हकहरू: समानताको हक, स्वतन्त्रताको हक (जसमा दल खोल्न पाइने स्वतन्त्रता थिएन), र धार्मिक स्वतन्त्रता प्रदान गरिएको,
  • दल खोल्न बन्देज: दलगत राजनीतिक उद्देश्यले प्रेरित कुनै पनि संघ, संस्था वा दल खोल्न वा चलाउन पूर्णतः निषेध गरिएको,
राज्यका निर्देशक सिद्धान्तहरू (भाग ४)
  • यसले राज्यको मुख्य लक्ष्य एक न्यायपूर्ण, गतिहीन र शोषणरहित समाजको सिर्जना गर्ने राखेको,
  • आर्थिक समानता, सामाजिक न्याय र विकेन्द्रीकरण मार्फत शासनमा जनताको सहभागिता बढाउने नीति लिइएको,

 

कार्यकारिणी व्यवस्था (भाग ७)
  • मन्त्रिपरिषद्: राजालाई सहायता र सल्लाह दिन एक मन्त्रिपरिषद् रहने व्यवस्था थियो, जसको प्रमुख प्रधानमन्त्री हुन्थे,
  • प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति: राष्ट्रिय पञ्चायतका सदस्यहरूमध्येबाट राजाले प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति गर्ने व्यवस्था,
  • उत्तरदायित्व: मन्त्रिपरिषद् राजाप्रति र सामूहिक रूपमा राष्ट्रिय पञ्चायतप्रति उत्तरदायी हुन्थ्यो,
व्यवस्थापिका (राष्ट्रिय पञ्चायत)
  • राष्ट्रिय पञ्चायत: यो पञ्चायती व्यवस्थाको सर्वोच्च तहको व्यवस्थापिका,
  • गठन: यसमा जिल्ला पञ्चायत, अञ्चल सभा, र विभिन्न वर्ग (महिला, किसान, युवा, प्रौढ वा मजदुर) तथा राजाबाट मनोनित सदस्यहरू रहने व्यवस्था; सदस्यहरूको पदावधि ५ वर्षको हुन्थ्यो,
  • योग्यता: सदस्य हुनका लागि २५ वर्ष उमेर पुगेको र कुनै पनि एक वर्गीय संगठनको सदस्य हुनु अनिवार्य,
न्यायपालिका र संवैधानिक निकायहरू
  • सर्वोच्च अदालत: न्यायपालिकाको सर्वोच्च अङ्गको रूपमा सर्वोच्च अदालत थियो, जसमा एक प्रधान न्यायाधीश र अन्य बढीमा ६ जना न्यायाधीशहरू रहन्थे र न्यायाधीशहरूको पदावधि १० वर्ष वा ६५ वर्षको उमेरसम्म हुन्थ्यो,
  • अख्तियार दुरुपयोग निवारण आयोग: पहिलो पटक अख्तियार सम्बन्धी संवैधानिक निकायको व्यवस्था गरिएको,
  • अन्य निकाय: लोक सेवा आयोग, निर्वाचन आयोग र महालेखा परीक्षकको पनि व्यवस्था,
संशोधन र संकटकालीन अधिकार
  • संशोधन: राजाले शाही घोषणा मार्फत संविधान संशोधन गर्न सक्थे,
  • संकटकालीन अधिकार: देशको सुरक्षा वा आर्थिक जीवनमा खतरा परेमा राजाले संविधानका धाराहरू निलम्बन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिन सक्ने प्रावधान,

 

Categories

  • Current Affairs 850
  • Gorkhapatra 352
  • Others 1200
  • Vacancy 1
  • Past Questions 156
  • Nepal Police 10

Latest Blogs

Integrated Chronological Current Affairs Table (First Seventh of Kartik Month of V.S. 2083)
Current Affairs

एकीकृत कालक्रमिक समसामयिक तथ्यतालिका (वि.सं. २०८३ को कार्तिक महिनाक पहिलो साता)

  • Oct 30, 2026
  • 90
An accurate and public service-relevant analysis of the Preamble to the Constitution of Nepal (2072)
Others

नेपालको संविधान (२०७२) को प्रस्तावनाको सटिक र लोकसेवा सान्दर्भिक विश्लेषण

  • Oct 30, 2026
  • 342
National Emblem of Nepal
Others

नेपालको निशान छाप

  • Oct 30, 2026
  • 284
Global Innovation Index (GII), 2026
Current Affairs

विश्व नवप्रवर्तन सूचकांक, २०२६

  • Oct 29, 2026
  • 316
Collection of questions and answers asked by the Public Service Commission in BS 2083 (Governance and Government)
Past Questions

लोकसेवा आयोगद्वारा वि.सं. २०८३ मा सोधिएको प्रश्नोतर संगालो (शासन पद्धति र सरकार)

  • Oct 29, 2026
  • 435
COPYRIGHT © 2026. ALL RIGHTS RESERVED. GHOKSEWA