नेपालमा आधुनिक मुद्रा (नोट) को इतिहास
- नेपाली सिक्काको प्रसार व्यवस्थित गर्नको निमित्त स्थापित निकाय: टक्सार विभाग (वि.सं. १९८७ मा काठमाडौंको सुन्धारामा स्थापना भएको,)
- नेपाल राष्ट्र बैंकको स्थापना हुनुअघि नेपालमा नोट निष्कासन गर्ने प्रमुख निकाय: वि.सं. १९९० मा स्थापित सदर मुलुकी खाना (यस निकायको प्रमुख: खजाञ्ची)
- नेपाल बैङ्क लिमिटेडको स्थापना: वि.सं. १९९४ साल कार्तिक ३०
- नेपालमा पहिलो कागजी नोटको निष्काशन: वि.सं. २००२ असोज १
- शासनकाल: राजा त्रिभुवन
- जारी गर्ने निकाय: सदर मुलुकी खाना
- नोटमा प्रयोग गरिएको नाम: 'मोरु' (मोहर रुपैयाँ)
- नोटका दरहरू: सुरुमा १००, १० र ५ का 'मोरु' (मोहर रुपैयाँ) जारी गरिएका,
- नेपालको पहिलो नोटमा हस्ताक्षर गर्ने खजाञ्ची: पण्डित जनकराज पाण्डे (राष्ट्र बैंक पूर्व तीन जना खजाञ्चीहरू— जनकराज पण्डित, भरतराज पण्डित र नरेन्द्रराजका हस्ताक्षर भएका नोटहरू जारी भएका,)
- नेपाल राष्ट्र बैंक (केन्द्रीय बैंक) को स्थापना: वि.सं. २०१३ वैशाख १४ गते (नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०१२ अन्तर्गत)
- राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवको आदेशद्वारा स्थापित (भारतमाथिको नेपालको मौद्रिक निर्भरता देखेर राजा महेन्द्रले भारतमाथिको निर्भरता घटाउन, स्वदेशी बजारमा चलिरहेको भारतीय मुद्रालाई प्रतिस्थापन गर्न र विदेशी मुद्रामा नेपाललाई स्वतन्त्र बनाएर देशको सार्वभौमसत्ता बलियो बनाउन नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना गरेका,)
- प्रथम गभर्नर: हिमालय शमसेर ज.ब.रा
- केन्द्रीय बैंकको पहिलो नोट: वि.सं. २०१६ फागुन ७ गतेदेखि गभर्नर हिमालय शमसेर जबराको हस्ताक्षरमा नोट जारी भएको,
- नेपाली मुद्राको चलन चल्ती बढाउने ऐन जारी: वि.सं. २०१४
- नेपालभर नेपाली मुद्रा मात्र चलनचल्तीमा हुने घोषणा (एकल मुद्रा प्रणाली): वि.सं. २०१७ वैशाख १ गतेबाट (तत्कालीन प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालाद्वारा घोषित,)
- स्थिर विनिमय दर (भारतीय रुपैयाँ (भारु) १०० बराबर नेपाली रुपैयाँ (नेरु) १६० को दर कायम): वि.सं. २०१७
- नेपालभर नेपाली रुपैयाँ मात्र कानुनी रूपमा ग्राह्य हुने व्यवस्था पूर्ण कार्यान्वयन: वि.सं. २०२३
- नेपालमा प्लास्टिक (पोलिमर) नोटको सर्वप्रथम निष्कासन: वि.सं. २०५९ असोज १४ (राजा ज्ञानेन्द्रको शासनकालमा,)
- नेपाल सरकार लेखिएको पहिलो पाँच रुपैयाँको नोट निष्कासन: वि.सं. २०६३ असोज ६
नेपाली नोटका दरहरू (हालसम्मको अवस्था):
- नेपालमा हालसम्म कुल ११ वटा दरका नोटहरू निष्कासन भएका,
| अवस्था | नोटका दरहरू (रुपैयाँ) |
| हाल प्रचलनमा/छपाइमा रहेका | ५, १०, २०, ५०, १००, ५००, १००० |
| छपाइ बन्द भइसकेका | १, २, २५, २५० |
कुन नोटमा कसको पहिलो हस्ताक्षर?
| नोटको दर (रु.) | निष्कासन वर्ष (वि.सं.) | पहिलो हस्ताक्षरकर्ता | पद |
| ५, १०, १०० | २००२ | जनकराज पण्डित | खजाञ्ची |
| १ (मोरु) | २००९ | नरेन्द्रराज पण्डित | खजाञ्ची |
| ५, १०, १०० (नेरु) | २०१६ | हिमालय शमशेर राणा | प्रथम गभर्नर |
| १,००० | २०२६ | यादवप्रसाद पन्त | गभर्नर |
| ५०० | २०२८ | यादवप्रसाद पन्त | गभर्नर |
| ५० | २०३४ | कुलशेखर शर्मा | गभर्नर |
| २ | २०३८ | कल्याणविक्रम अधिकारी | गभर्नर |
| २० | २०३९ | कल्याणविक्रम अधिकारी | गभर्नर |
| २५ र २५० | २०५२ | सत्यन्द्रप्यारा श्रेष्ठ | गभर्नर |
