नेपालको तथ्यांकीय झलक, २०८३
विषय प्रवेशभन्दा अघि—
१.) प्रतिवेदनको परिचय र पहिचान:
- प्रतिवेदनको नाम: नेपालको तथ्यांकीय झलक २०८३ (Nepal in Figures 2026)
- प्रतिवेदनको स्वरूप: नेपालको भौगोलिक, सामाजिक, आर्थिक, डेमोग्राफिक (जनसांख्यिक) तथा पूर्वाधार विकासको समग्र परिदृश्यलाई एकै ठाउँमा समेटेर तयार पारिएको आधिकारिक र संक्षिप्त वार्षिक तथ्याङ्कीय पुस्तिका
- प्रकाशन संस्करण/अङ्क: १९ औँ अङ्क
- प्रकाशन निरन्तरता: वि.सं. २०६४ सालदेखि वार्षिक रूपमा निरन्तर प्रकाशित हुँदै आएको,
- प्रकाशक निकाय: राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (National Statistics Office - NSO)
- सम्बद्ध मन्त्रालय/निकाय: नेपाल सरकार, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय
- कार्यालय ठेगाना: थापाथली, काठमाडौँ, नेपाल
२.) तथ्याङ्कहरूको स्रोत र समय-अवधि:
|
क्षेत्र / विषय (Domain)
|
प्रमुख स्रोत (Major Source)
|
समेटिएको आधारभूत समय-अवधि (Data Reference Period)
|
|---|---|---|
|
जनसङ्ख्या र जातजाति/भाषा
|
राष्ट्रिय जनगणना, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय
|
जनगणना २०७८ (२०२१)
|
|
जनसङ्ख्या प्रक्षेपण
|
जनसङ्ख्या प्रक्षेपण (Population Projections 2021–2051)
|
वि.सं. २०७८ देखि २०८३ (तथा २१०८ सम्मको प्रक्षेपण)
|
|
गरिबी तथा जीवनस्तर
|
नेपाल जीवनस्तर सर्वेक्षण, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय
|
२०५२/५३ देखि २०७९/८० सम्मका सर्वेक्षणहरू
|
|
राष्ट्रिय लेखा तथा जीडीपी
|
राष्ट्रिय लेखा अनुमान, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय
|
आ.व. २०८१/८२ (संशोधित) र आ.व. २०८२/८३ (प्रारम्भिक)
|
|
कृषि तथा पशुपन्छी
|
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय
|
आ.व. २०४७/४८ देखि आ.व. २०८२/८३ सम्म
|
|
उद्योग तथा व्यापार
|
राष्ट्रिय औद्योगिक गणना / राष्ट्रिय आर्थिक गणना / भन्सार विभाग
|
आर्थिक गणना २०७५, औद्योगिक गणना २०७६/७७ तथा भन्सार तथ्याङ्क
|
|
सरकारी खर्च र वित्त
|
महालेखा नियन्त्रक कार्यालय र नेपाल राष्ट्र बैंक
|
आ.व. २०४७/४८ देखि आ.व. २०८१/८२ सम्मको यथार्थ खर्च
|
|
स्वास्थ्य र शिक्षा
|
स्वास्थ्य सेवा विभाग / शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्र
|
वार्षिक प्रतिवेदन तथा आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ सम्म
|
|
पर्यटन तथा वैदेशिक लगानी
|
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय / उद्योग विभाग
|
सन् २०२५/२०२६ सम्मको पर्यटन तथा लगानी तथ्याङ्क
|
|
मानव विकास र लैङ्गिक सूचक
|
संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रम (UNDP) / आर्थिक सर्वेक्षण
|
सन् १९९० देखि २०२३ सम्मका मानव विकास प्रतिवेदनहरू
|
नेपालको तथ्यांकीय झलक, २०८३ को समिष्टगत तालिका:
|
सूचक / क्षेत्र (Indicator)
|
विस्तृत तथ्याङ्क तथा विवरण (Data & Details)
|
|---|---|
|
१. सामान्य तथा भौगोलिक परिचय
|
|
|
➥ कुल क्षेत्रफल
|
१,४७,१८१ वर्ग कि.मी. (विश्वको ०.०३%, एशियाको ०.३%, दक्षिण एशियाको २.८२%)
|
|
➥ विश्वमा स्थान
|
क्षेत्रफलको आधारमा ९३ औँ र जनसङ्ख्याको आधारमा ४८ औँ स्थान
|
|
➥ भौगोलिक अवस्थिति
|
२६° २२' देखि ३०° २७' उत्तरी अक्षांश र ८०°०४' देखि ८८° १२' पूर्वी देशान्तर
|
|
➥ अन्तर्राष्ट्रिय सीमाना
|
पूर्व, दक्षिण र पश्चिममा भारत तथा उत्तरमा चीनसँग जोडिएको
|
|
➥ आयाम (लम्बाइ र चौडाइ)
|
पूर्व-पश्चिम औसत लम्बाइ ८८५ कि.मी. र उत्तर-दक्षिण औसत चौडाइ १९३ कि.मी. (आकार: चतुर्भुजाकार)
|
|
➥ भौगोलिक क्षेत्र विभाजन (भू-भाग / जनसङ्ख्या प्रतिशत)
|
हिमाल: १५% भू-भाग (६.१% जनसङ्ख्या), पहाड: ६८% भू-भाग (४०.३% जनसङ्ख्या), तराई: १७% भू-भाग (५३.६% जनसङ्ख्या)
|
|
➥ मुख्य राष्ट्रिय प्रतीकहरू
|
फूल: लालीगुराँस, जनावर: गाई, चरा: डाँफे, रङ: सिम्रिक, खेल: भलिबल, सरकारी भाषा: देवनागरी लिपिमा नेपाली
|
|
२. प्रशासनिक विभाजन
|
|
|
➥ प्रदेश र जिल्ला संख्या
|
७ प्रदेश र ७७ जिल्ला
|
|
➥ स्थानीय तहको संख्या (७५३ वटा)
|
६ महानगरपालिका, ११ उपमहानगरपालिका, २७६ नगरपालिका, ४६० गाउँपालिका
|
|
➥ कुल वडा संख्या
|
६,७४३ वडा
|
|
३. जनसांख्यिक सूचक (Demographics)
|
|
|
➥ कुल जनसङ्ख्या (२०७८ / २०८३ प्रक्षेपण)
|
|
|
➥ जनसङ्ख्या वृद्धिदर र कुल प्रजनन दर
|
|
|
➥ औसत आयु (Life Expectancy)
|
७१.३ वर्ष (पुरुष: ६८.२ वर्ष, महिला: ७३.८ वर्ष)
|
|
➥ विदेशमा अनुपस्थित जनसङ्ख्या (प्रक्षेपित २०८३)
|
२६ लाख
|
|
➥ प्रमुख जातजातिहरू (क्रमशः)
|
क्षेत्री, पहाडी ब्राह्मण, मगर, थारू, तामाङ
|
|
➥ प्रमुख मातृभाषाहरू (क्रमशः)
|
नेपाली, मैथिली, भोजपुरी, थारू, तामाङ
|
|
४. आर्थिक सूचकहरू (Macroeconomic Indicators)
|
|
|
➥ कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) (प्रचलित मूल्यमा)
|
रु. ६,६०० अर्ब (६६ खर्ब रुपैयाँ)
|
|
➥ प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ उत्पादन (Per Capita GDP)
|
रु. २,१८,००० (२ लाख १८ हजार रुपैयाँ)— १,५१३ अमेरिकी डलर
|
|
➥ कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) मा क्षेत्रगत योगदान प्रतिशत
|
कृषि क्षेत्र: २४.५%, उद्योग क्षेत्र: १३.७%, सेवा क्षेत्र: ६१.८%
|
|
➥ निरपेक्ष गरिबीको दर (Absolute Poverty)
|
२०.२७% (शहरी क्षेत्र: १८.३%, ग्रामीण क्षेत्र: २४.७%)
|
|
➥ गरिबीको असमानता (Gini Coefficient)
|
३०.० (शहरी: ३०.३, ग्रामीण: २८.७)
|
|
➥ मानव विकास सूचकांक (HDI)
|
०.६२४
|
|
➥ सरकारी खर्च स्थिति (आ.व. २०८१/८२)
|
कुल खर्च: रु. १६०३.११ अर्ब (चालु: रु. ९८०.३८ अर्ब, पुँजीगत: रु. २२२.६८ अर्ब, वित्तीय व्यवस्था: रु. ३२०.०४ अर्ब)
|
|
➥ वैदेशिक व्यापार (Foreign Trade)
|
कुल आयात: रु. १७०४ अर्ब, कुल निर्यात: रु.२७६ अर्ब, व्यापार घाटा: रु. १४२८ अर्ब
|
|
५. सामाजिक, पूर्वाधार तथा सेवा क्षेत्र
|
|
|
➥ कुल साक्षरता दर (Literacy Rate)
|
७६.२% (पुरुष साक्षरता: ८३.६%, महिला साक्षरता: ६९.४%)
|
|
➥ कालोपत्रे सडकको लम्बाइ
|
२०,४०० कि.मी. भन्दा बढी (२०.६ हजार कि.मी.)
|
|
➥ सिञ्चित जमिनको क्षेत्र
|
१५ लाख ८६ हजार हेक्टर
|
|
➥ विद्युत् उत्पादन क्षमता
|
४,१०५ मेगावाट
|
|
➥ सञ्चार पहुँच (उपभोक्ता संख्या)
|
टेलिफोन प्रयोगकर्ता: ३.०९ करोड, इन्टरनेट प्रयोगकर्ता: ४.२४ करोड
|
|
➥ स्वास्थ्य संस्थाहरूको संख्या
|
कुल: ७,९६६ (अस्पताल: ४२०, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र: १४१, स्वास्थ्य चौकी: ३,६३०, उपस्वास्थ्य चौकी: ४,३४६, आयुर्वेद केन्द्र: ४२६)
|
|
➥ पर्यटन तथ्याङ्क (वार्षिक पर्यटक आगमन)
|
११.६२ लाख पर्यटक (औसत बसाइ: १६.३४ दिन, वैदेशिक मुद्रा आर्जन: ६५३.३ मिलियन अमेरिकी डलर)
|
|
➥ बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू (कुल १०५ वटा)
|
वाणिज्य बैंक: १९, विकास बैंक: १७, वित्त कम्पनी: १७, लघुवित्त: ५२, बीमा कम्पनी: ३५
|
|
६. वन, वातावरण तथा उद्योग
|
|
|
➥ कुल भू-भागमा वन क्षेत्रको हिस्सा
|
४४.७४%
|
|
➥ संरक्षित क्षेत्रहरू
|
१२ राष्ट्रिय निकुञ्ज, ६ संरक्षित क्षेत्र, १ वन्यजन्तु आरक्ष, १ शिकार आरक्ष
|
|
➥ विश्व सम्पदा स्थल तथा रामसार क्षेत्र
|
युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल: १० वटा, रामसार क्षेत्र: १० वटा
|
|
➥ प्रमुख कृषि उत्पादन (हजार मेट्रिक टनमा)
|
धान: ५,७०५, मकै: ३,२४५, तरकारी: ४,६६५, फलफूल: १,५६६
|
|
➥ उद्योग प्रतिष्ठान संख्या (औद्योगिक गणना)
|
५,०१७ वटा (आर्थिक प्रतिष्ठान संख्या: ९ लाख २३ हजार)
|
|
७. अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध
|
|
|
➥ संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) सदस्यता
|
१४ डिसेम्बर १९५५
|
|
➥ कूटनीतिक सम्बन्ध कायम देशहरू
|
१८३ मुलुकहरू (वि.सं. २०८३ को कार्तिक महिनामा यो संख्या १८८ पुगेको,)
|
|
➥ सार्क (SAARC) स्थापना र सचिवालय
|
स्थापना: ८ डिसेम्बर १९८५ (सार्क सचिवालय: काठमाडौँ)
|