नेपालमा संरक्षित स्तनधारी, पंक्षी र घस्रने जन्तुहरू
नेपालका संरक्षित स्तनधारी, पंक्षी र घस्रने जन्तुहरू:
१. संरक्षित स्तनधारी जन्तुहरू (Mammals)
- राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ को अनुसूची-१ अनुसार नेपालमा संरक्षित स्तनधारी वन्यजन्तुहरूको संख्या २७ रहेको,
- ऐनको अनुसूचीमा २६ वटा मुख्य शीर्षकहरूमा यी स्तनधारीहरूलाई सूचीकृत गरिएको छ, जसमा 'सालक' अन्तर्गत दुईवटा प्रजाति (म्यानिस क्रसिकाडाटा र म्यानिस पेन्टाड्याक्टाइला) समावेश गरिएकाले कुल प्रजाति संख्या २७ पुगेको हो।
|
क्र.सं.
|
नेपाली नाम
|
वैज्ञानिक नाम
|
|---|---|---|
|
१
|
आसामी रातो बाँदर
|
Macaca assamensis
|
|
२
|
सालक
|
Manis crassicaudata¹ र Manis pentadactyla²
|
|
३
|
हिसापि खरायो
|
Caprolagus hispidus
|
|
४
|
सोँस
|
Platanista gangetica
|
|
५
|
ब्वाँसो
|
Canis lupus
|
|
६
|
हिमाली रातो भालु
|
Ursus arctos
|
|
७
|
हाब्रे (रेड पाण्डा)
|
Ailurus fulgens
|
|
८
|
लिङ्गसाङ
|
Prionodon pardicolor
|
|
९
|
हुँडार
|
Hyaena hyaena
|
|
१०
|
चरी बाघ
|
Prionailurus bengalensis
|
|
११
|
लिङ्स
|
Lynx lynx
|
|
१२
|
ध्वाँसे चितुवा
|
Neofelis nebulosa
|
|
१३
|
बाघ
|
Panthera tigris
|
|
१४
|
हिउँ चितुवा
|
Panthera uncia
|
|
१५
|
जङ्गली हात्ती
|
Elephas maximus
|
|
१६
|
गैंडा
|
Rhinoceros unicornis
|
|
१७
|
सानो जातको बँदेल
|
Sus salvanius
|
|
१८
|
कस्तूरी मृग
|
Moschus chrysogaster
|
|
१९
|
बाह्रसिङ्गा
|
Cervus duvaucelii
|
|
२०
|
गौरीगाई
|
Bos gaurus
|
|
२१
|
जङ्गली याक (चौंरी)
|
Bos mutus
|
|
२२
|
अर्ना
|
Bubalus arnee
|
|
२३
|
नयन
|
Ovis ammon hodgsonii
|
|
२४
|
चिरु
|
Pantholops hodgsonii
|
|
२५
|
कृष्णसार
|
Antilope cervicapra
|
|
२६
|
चौका
|
Tetracerus quadricornis
|
२. संरक्षित पंक्षीहरू (Birds)
- राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ को अनुसूची-१ अनुसार जम्मा ९ प्रजातिका चराहरू संरक्षित सूचीमा रहेका,
|
क्र.सं.
|
नेपाली नाम
|
वैज्ञानिक नाम
|
|---|---|---|
|
१
|
कालो स्टोर्क
|
Ciconia nigra
|
|
२
|
सेतो स्टोर्क
|
Ciconia ciconia
|
|
३
|
सारस
|
Grus grus
|
|
४
|
चीर
|
Catreus wallichii
|
|
५
|
डाँफे
|
Lophophorus impejanus
|
|
६
|
मुनाल
|
Tragopan satyra
|
|
७
|
खर मजुर
|
Houbaropsis bengalensis
|
|
८
|
सानो खर मजुर
|
Sypheotides indica
|
|
९
|
ठूलो धनेश
|
Buceros bicornis
|
३. संरक्षित घस्रने जन्तुहरू (Reptiles)
- राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ को अनुसूची-१ अनुसार जम्मा ३ प्रजातिका घस्रने जन्तुहरू संरक्षित सूचीमा रहेका,
|
क्र.सं.
|
नेपाली नाम
|
वैज्ञानिक नाम
|
|---|---|---|
|
१
|
अजिङ्गर
|
Python molurus
|
|
२
|
घडियाल गोही
|
Gavialis gangeticus
|
|
३
|
सुन गोहोरो
|
Varanus flavescens
|
संरक्षित वन्यजन्तुहरुको शिकार गरिएको खण्डमा सजाय सम्बन्धी कानुनी प्रावधानहरू:
- राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ को दफा १० अनुसार यी अनुसूची–१ मा उल्लेखित वन्यजन्तुहरूलाई 'संरक्षित वन्यजन्तु' मानिन्छ र तिनीहरूको शिकार गर्न पूर्ण रूपमा निषेध गरिएको,
- अनुसूची–१ मा उल्लेखित संरक्षित वन्यजन्तु मार्ने वा घाइते बनाउनेलाई कसूरको प्रकृति अनुसार भारी जरिवाना र कैदको सजाय हुने व्यवस्था,
- मुख्य स्तनधारीहरू: गैंडा, बाघ, हात्ती, कस्तूरी मृग, ध्वाँसे चितुवा, हिउँ चितुवा वा गौरीगाई मार्ने वा घाइते बनाउने र तिनको आखेटोपहार राख्ने वा व्यापार गर्नेलाई ५ देखि १० लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना वा ५ देखि १५ वर्षसम्म कैद, वा दुवै सजाय हुन सक्छ,
- अन्य संरक्षित वन्यजन्तुहरू: माथि उल्लेखित बाहेकका अन्य संरक्षित वन्यजन्तुको हकमा १ देखि ५ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना वा १ देखि १० वर्षसम्म कैद, वा दुवै सजाय हुने व्यवस्था,
- संरक्षित पंक्षीहरू: संरक्षित चराहरूको शिकार गर्ने वा मार्नेलाई २० हजार देखि ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना वा ६ महिना देखि १ वर्षसम्म कैद, वा दुवै सजाय हुन सक्छ,
नेपालका शिकार गर्न पाइने जनावरहरू र पंक्षीहरू:
- नेपालमा निश्चित प्रक्रिया पूरा गरी शिकार अनुज्ञापत्र (Hunting License) लिएर शिकार गर्न पाइने जनावरहरू र पंक्षीहरू राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली, २०३० को नियम ९, १०, ११ र १२ बमोजिम उल्लेखित गरिएको,
|
वर्गीकरण
|
संख्या (प्रजाति/समूह)
|
वन्यजन्तुहरूको सूची (प्रमुख उदाहरणहरू)
|
|---|---|---|
|
शिकार गर्न पाइने जनावरहरू (Huntable Mammals)
|
१३
|
रातो मृग (Barking Deer), चित्तल, बँदेल, चौका (Four-horned Antelope), लगुना (Hog Deer), घोडगधा (Blue Bull), नाउर (Blue Sheep), जरायो (Sambar), चितुवा, भालु (हिमालयन र स्थल), थार, झारल र घोरल
|
|
शिकार गर्न पाइने चराहरू (Huntable Birds)
|
१२
|
मजूुर (Peafowl), कालिज, लुइँचे, तित्रा, च्याखुरा, पानी हाँस, चखेवा, ढुकुर, परेवा, जलेसो (Coot), बट्टाई र चाहा (Snipe)
|
