Ghoksewa

  • HOME (current)
  • ABOUT
  • FEATURES
  • REVIEWS
  • BLOG
  • DOWNLOAD
  • CONTACT
  • Install Now
Others

नेपालको योजनावद्ध विकासक्रममा तेस्रो पञ्चवर्षीय योजना

  • Ajnabee Khadka
  • May 23, 2026
  • 558

नेपालको योजनावद्ध विकासक्रममा तेस्रो पञ्चवर्षीय योजना

The Third Five-Year Plan in Nepal's Planned Development Process
  • अवधि: वि.सं. २०२२ देखि २०२७ सम्म (सन् १९६५–१९७०)
  • प्रकृति: पञ्चवर्षीय योजना
  • मुख्य लक्ष्य: ५ वर्षमा राष्ट्रिय आयमा १९ प्रतिशतले वृद्धि गर्ने र प्रतिव्यक्ति आयमा ९ प्रतिशतले सुधार ल्याउने,
  • दीर्घकालीन लक्ष्य: आगामी १५ वर्षभित्र (वि.सं. २०३७ सम्म) राष्ट्रिय आयलाई दोब्बर बनाउने,
  • यस योजनाले पहिलो पटक विस्तृत क्षेत्रीय र क्षेत्रगत प्रक्षेपणहरू प्रस्तुत गरेको,
  • यस योजनाले कृषि क्षेत्रलाई उच्च प्राथमिकता दिँदै देशको आर्थिक र सामाजिक रूपान्तरणको जग बसाल्ने लक्ष्य राखेको,

वित्तीय संरचना:

विवरण
रकम (करोडमा)
कुल विनियोजित बजेट (लक्ष्य)
२५०.०० करोड
वास्तविक खर्च
१७७.९० करोड

लगानीको बाँडफाँड (क्षेत्रगत आधारमा):

  • सरकारी क्षेत्र: १७४ करोड (६९.६%)
  • पञ्चायत क्षेत्र: २४ करोड (९.६%)
  • निजी क्षेत्र: ५२ करोड (२०.८%)

आन्तरिक र वैदेशिक स्रोत (लक्ष्य):

  • वैदेशिक सहायता (अनुदान र ऋण): १२५ करोड (कुल बजेटको ५०%) 
  • आन्तरिक स्रोत (कर, ऋण र बचत): १२५ करोड

सरकारी क्षेत्रको बजेट विनियोजन:

विकासको क्षेत्र
विनियोजित रकम (करोडमा)
प्रतिशत (%)
यातायात, सञ्चार र विद्युत
८७.५०
५०.३%
कृषि तथा ग्रामीण विकास
३७.७५
२१.७%
सामाजिक सेवा (शिक्षा, स्वास्थ्य आदि)
२९.२५
१६.८%
उद्योग तथा खानी
१२.५०
७.२%
विविध
७.००
४.०%
कुल योग
१७४.०० करोड
१००%

प्रमुख उद्देश्यहरू:

  • उत्पादनमा वृद्धि: राष्ट्रिय आय बढाउन कृषि र उद्योगको उत्पादनमा जोड दिने,
  • कृषिमा सुधार: देशको ९३% जनसंख्या कृषिमा आश्रित भएकाले कृषि उत्पादन बढाउनुका साथै भूमिसुधार मार्फत किसानको अवस्था सुधार्ने,
  • पूर्वाधार विकास: यातायात (सडक) र विद्युत शक्तिको विस्तार गरी आर्थिक विकासको आधार तयार गर्ने,
  • वैदेशिक व्यापार: व्यापारको मात्रा बढाउनुका साथै वस्तु र देशगत विविधता (Diversification) ल्याउने,
  • सामाजिक समानता: आयको न्यायोचित वितरण गर्ने र सामाजिक विभेद अन्त्य गर्ने,

मुख्य भौतिक लक्ष्यहरू:

क्षेत्र
लक्ष्य/विवरण
कृषि (खाद्यान्न)
उत्पादनमा १५ प्रतिशतले वृद्धि गर्ने,
नगदे बाली
उत्पादनमा ७३ प्रतिशतले वृद्धि गर्ने,
विद्युत
६०,००० किलोवाट थप विद्युत उत्पादन गर्ने,
सडक
८८० कि.मी. पक्की र ७२० कि.मी. सञ्चालन योग्य सडक निर्माण
शिक्षा
६–११ वर्षका ४० प्रतिशत बालबालिकालाई प्राथमिक शिक्षा पुर्‍याउने,
सिंचाई
१,७७,३२८ हेक्टर थप जमिनमा सिंचाई सुविधा पुर्‍याउने,
 

नेपालको तेस्रो पञ्चवर्षीय योजना (२०२२–२०२७) का महत्वपूर्ण र कोशेढुङ्गे पक्षहरू:

मुख्य क्षेत्र / पक्ष विस्तृत विवरण (कोशेढुङ्गे कार्य तथा लक्ष्यहरू)
विस्तृत क्षेत्रीय र क्षेत्रगत प्रक्षेपण
  • तेस्रो योजना नेपालको योजनावद्ध विकासको इतिहासमा पहिलो पटक विस्तृत क्षेत्रीय र क्षेत्रगत प्रक्षेपणहरू प्रस्तुत गरिएको योजना,
  • यसले विकासलाई काठमाडौं उपत्यकामा मात्र सीमित नराखी देशका विभिन्न क्षेत्रहरूमा सन्तुलित रूपमा लैजाने नीति लिएको,
दीर्घकालीन लक्ष्यको निर्धारण
  • यस योजनाले पहिलो पटक आगामी १५ वर्षभित्र (वि.सं. २०३७ सम्म) राष्ट्रिय आयलाई दोब्बर बनाउने दीर्घकालीन लक्ष्य राखेको,
  • यसका लागि योजना अवधिभर राष्ट्रिय आयमा १९ प्रतिशत र प्रतिव्यक्ति आयमा ९ प्रतिशत वृद्धि गर्ने लक्ष्य लिइएको,
कृषि आधुनिकीकरण र भूमि सुधार
  • देशको ९३ प्रतिशत जनसंख्या कृषिमा आश्रित भएकाले कृषि उत्पादन बढाउन यसलाई उच्च प्राथमिकता दिइएको,
  • भूमि सुधार ऐन २०२१ लाई प्रभावकारी रूपमा लागू गरी मोहियानी हकको सुरक्षा, हदबन्दी निर्धारण र साहु–महाजनको शोषण अन्त्य गर्नका लागि अनिवार्य बचत जस्ता कार्यक्रमहरू यसै योजनाका महत्वपूर्ण पक्ष,
रणनीतिक सडक सञ्जालको विस्तार
  • नेपाललाई पूर्वदेखि पश्चिमसम्म जोड्ने रणनीतिक महत्वको पूर्व–पश्चिम राजमार्ग (महेन्द्र राजमार्ग) को निर्माणलाई यस योजनाले उच्च प्राथमिकता दिएको,
  • साथै, उत्तरतर्फको व्यापारिक मार्गका रूपमा काठमाडौं–कोदारी राजमार्ग निर्माण सम्पन्न गर्नु यसको अर्को ठूलो उपलब्धि,
विद्युत र सिंचाईमा फड्को
  • योजनाले देशभर ६०,००० किलोवाट थप विद्युत उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको,
  • सिंचाईतर्फ पनि १,७७,३२८ हेक्टर थप जमिनमा सुविधा पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको थियो, जसमा बागमती, कमला र गण्डक जस्ता ठूला आयोजनाहरू समावेश,
संस्थागत र वित्तीय संरचनाको निर्माण
  • कृषि र उद्योगलाई वित्तीय सहयोग पुर्‍याउन कृषि सामग्री संस्थान को स्थापना गरिनु यस योजनाको महत्वपूर्ण संस्थागत पक्ष,
  • साथै, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक को स्थापना र कार्य सञ्चालन, बीमा कम्पनी र स्टक एक्सचेन्जको अवधारणा पनि यसै योजनामा अघि सारिएको,
विकेन्द्रीकरण र पञ्चायत प्रणाली
  • विकास कार्यमा जनसहभागिता बढाउन पञ्चायत प्रणालीलाई माध्यम बनाई प्रशासनिक विकेन्द्रीकरणको नीति लाई तीन चरणमा लागू गर्ने लक्ष्य लिइएको,
  • यसले गाउँ र जिल्ला स्तरमा स्थानीय स्रोत र साधनको परिचालन गर्न प्रोत्साहित गरेको,
सामाजिक सेवामा लगानी
  • शिक्षातर्फ ६ देखि ११ वर्षका ४० प्रतिशत बालबालिकालाई प्राथमिक शिक्षा पुर्‍याउने लक्ष्य लिइएको,
  • स्वास्थ्य क्षेत्रमा औलो उन्मूलन कार्यक्रम लाई तीव्रता दिनुका साथै पहिलो पटक परिवार नियोजन शाखा को स्थापना गरी जनसंख्या नियन्त्रणका कार्यक्रमहरू सुरु गरिएको,

 

Categories

  • Current Affairs 850
  • Gorkhapatra 352
  • Others 1200
  • Vacancy 1
  • Past Questions 156
  • Nepal Police 10

Latest Blogs

Integrated Chronological Current Affairs Table (First Seventh of Kartik Month of V.S. 2083)
Current Affairs

एकीकृत कालक्रमिक समसामयिक तथ्यतालिका (वि.सं. २०८३ को कार्तिक महिनाक पहिलो साता)

  • Oct 30, 2026
  • 54
An accurate and public service-relevant analysis of the Preamble to the Constitution of Nepal (2072)
Others

नेपालको संविधान (२०७२) को प्रस्तावनाको सटिक र लोकसेवा सान्दर्भिक विश्लेषण

  • Oct 30, 2026
  • 277
National Emblem of Nepal
Others

नेपालको निशान छाप

  • Oct 30, 2026
  • 216
Global Innovation Index (GII), 2026
Current Affairs

विश्व नवप्रवर्तन सूचकांक, २०२६

  • Oct 29, 2026
  • 276
Collection of questions and answers asked by the Public Service Commission in BS 2083 (Governance and Government)
Past Questions

लोकसेवा आयोगद्वारा वि.सं. २०८३ मा सोधिएको प्रश्नोतर संगालो (शासन पद्धति र सरकार)

  • Oct 29, 2026
  • 390
COPYRIGHT © 2026. ALL RIGHTS RESERVED. GHOKSEWA