बुद्ध धर्म (Buddhism)

“२५६८ औं बुद्ध जयन्ती पर्व यस वर्ष वैशाख शुक्लपूर्णिमाका दिन जेठ १० गते नेपाल लगायत विश्वभर विभिन्न कार्यक्रमका साथ भगवान्को रूपमा पुजिएका नेपाली सपुत गौतम बुद्धको स्मरण गरी मनाइँदैछ ।”

☸ बुद्ध धर्म वा धर्मविन, गौतम बुद्धले दिएको शिक्षामा आधारित धर्म हो।

☸ बौद्ध धर्मलाई सामान्यतया गैर ईश्वरवादी (Non-theistic) मानिन्छ, यसको अर्थ यो देवी वा देवताको पूजामा केन्द्रित छैन। अद्वैतवादी धर्महरू (जसले एक देवताको पूजा गर्दछ) वा बहुदेववादी धर्महरू (जसले धेरै देवताहरूको पूजा गर्दछ) विपरीत, बुद्ध धर्मले व्यक्तिको आध्यात्मिक विकास र बुद्धका शिक्षाहरू मार्फत ज्ञान प्राप्तिमा केन्द्रित छ।

☸ “बुद्ध धर्म” शब्द “बुद्ध” बाट साभार गरिएको हो, जसको अर्थ “जागृत व्यक्ति” वा “ज्ञानी व्यक्ति” हो।

☸ बुद्ध धर्मका अनुयायीहरूलाई “बुद्धिस्ट (Buddhist)” भनिन्छ।

☸ बुद्ध धर्मका संस्थापक – सिद्धार्थ गौतम वा गौतम बुद्ध (जन्म –६२३ ईसा पूर्व, मृत्यु –४८३ ईसा पूर्व)

☸ नेपालको दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित लुम्बिनीमा  गौतम बुद्धको जन्म भएको हो ।

• गौतम बुद्धको जन्मस्थल – लुम्बिनी
• गौतम बुद्धले बुद्धत्व प्राप्त गरेको स्थल – बोध गया
• गौतम बुद्धले निर्वाण प्राप्त गरेको स्थल – कुशीनगर

☸ बुद्ध धर्म ५ देखि चौथो शताब्दी ईसापूर्वमा सिद्धार्थ गौतमको जीवन, शिक्षा र दिक्षाको आधारको स्वोरुपबाट सुरु भएको थियो।

• सम्पूर्ण भारतीय उपमहाद्वीपमा बौद्ध धर्म फैलाउने प्रमुख ऐतिहासिक व्यक्तित्व – सम्राट अशोक

☸ त्रिपिटकलाई बौद्ध धर्मको पवित्र ग्रन्थ मानिन्छ। बुद्धका उपदेशहरूको संग्रहलाई “त्रिपिटक” भनिन्छ। बुद्ध धर्ममा ईसाई धर्ममा “बाइबल” वा इस्लाममा “कुरान”को बराबरको एउटै “पवित्र पुस्तक” छैन। यसको सट्टा, यसमा शास्त्रहरूको एक विशाल र विविध संग्रह छ जुन विभिन्न बौद्ध परम्पराहरूमा भिन्न हुन्छ।

☸ बुद्ध धर्ममा तीन प्रकारको त्रिपिटकहरु छन्: विनय पिटक, सुत्त पिटक र अभिधम्म पिटक

☸ बौद्ध धर्मका तीन मुख्य प्रकारहरू छन्: महायान, थेरवाद र वज्रयान

☸ बुद्ध धर्मका मूल शिक्षाहरू यस प्रकारका छन्:

• चार महान सत्य: दुख्खा, समुदाय, निरोधा, मग्गा
• पंचा शिला – सत्य, अहिंसा, अस्तेय, परस्त्रीगमन निषेध र मद्य निषेध
• महान अष्टांग मार्ग: सही समझ, सही इरादा, सही वाणी, सही कर्म, सही आजीविका, सही प्रयास, सही चिन्तन, सही एकाग्रता
• अस्तित्वका तीन चिन्हहरू: अनिश्चितता (अनिका), दु:ख (दुख्खा) र गैर-आत्म (अनत्ता)
• कर्म र पुनर्जन्म: कार्यहरूको परिणामहरू छन्, र यसले संसारको चक्रमा भविष्यको पुनर्जन्मलाई प्रभाव पार्छ।
• निर्वाण: बुद्ध धर्मको अन्तिम लक्ष्य, पुनर्जन्म र पीडाको चक्रबाट मुक्तिको राज्य।

☸ बुद्ध धर्मको पुजा र पाठ गर्ने स्थललाई गुम्बा, स्तुपा, विहार वा चैत्य भनिन्छ।